کتاب الخصال

کتاب الخصال مشتمل بر احادیث برگزیده‌ی کتاب الخصال تألیف محمد‌ بن علیّ بن بابَوَیْهِ قمّی عالم گران‌قدر شیعه در قرن چهارم هجری قمری است؛ که از ۱۳ خرداد ۱۳۸۱ تا ۲۶ خرداد ۱۳۸۳ در ابتدای درس خارج فقه، توسّط حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(مدّظلّه‌العالی) گزینش، بیان و شرح شده است.

• معرفی گزیده کتاب الخصال
• خرید گزیده کتاب الخصال
• خلاصه و گزیده‌ای از مضامین کتاب
• مطالعه کتاب گزیده احادیث الخصال را به چه کسانی پیشنهاد می‌دهیم؟

معرفی گزیده کتاب الخصال

چیستی و چرایی کتاب

کتاب «گزیده احادیث الخصال» حاصل دو سال تدریس و شرح حدیث توسط رهبر انقلاب در ابتدای جلسات درس خارج فقه ایشان است. این جلسات از ۱۳ خرداد ۱۳۸۱ تا ۲۶ خرداد ۱۳۸۳ ادامه داشته و طی آن، آیت‌الله خامنه‌ای به گزینش، تلاوت و شرح احادیث برگزیده از کتاب گران‌سنگ «الخصال» شیخ صدوق پرداخته‌اند [۱][۹].

این اثر صرفاً یک کتاب حدیثی صرف نیست؛ بلکه درس‌نامه‌ای اخلاقی، تربیتی و معنوی است که از دل حوزه علمیه و در فضای درس خارج فقه، اما برای همه مردم و با زبانی ساده و کاربردی ارائه شده است.

خرید گزیده کتاب الخصال

نسخه چاپی این کتاب را از طریق سایت یا نرم افزارهای فراکتاب با تخفیف خریداری کنید.

درباره کتاب اصلی «الخصال»

مؤلّف: شیخ صدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی (۳۰۵۳۸۱ هجری قمری)، از برجسته‌ترین محدثان و فقیهان شیعه در قرن چهارم [۲][۴][۷].

نام کامل: «الخصال المحمودة و المذمومة» (خصلت‌های ستوده و نکوهیده) [۷][۸].

ویژگی منحصربه‌فرد: این کتاب نخستین اثر حدیثی است که به سبک عددی (دسته‌بندی بر اساس اعداد) نگاشته شده است. شیخ صدوق احادیث را بر اساس اعداد یک تا هزار طبقه‌بندی کرده؛ یعنی هر جا حدیثی با عدد «یک»، «دو»، «سه»، «چهار» و ... تا «چهارصد» و «هزار» رسیده، در باب مربوط به همان عدد آورده است [۲][۴][۸].

انگیزه تألیف: شیخ صدوق در مقدمه کتاب می‌نویسد:
 «با تحقیق در تألیفات مشایخ و علمای بزرگ گذشته دریافتم که آنان در بخش‌های مختلف علوم کتاب‌هایی نگاشته‌اند، اما درباره رابطه میان اعداد و صفات پسندیده و ناپسند چیزی نگاشته نشده است. با توجه به فایده فراوان این موضوع برای جوینده علم، بر آن شدم تا برای تقرب به درگاه الهی دست به نگارش چنین کتابی بزنم.» 

محتوای کتاب الخصال: این کتاب با حجم نسبتاً کم خود، دایرةالمعارفی از معارف اسلامی است و شامل موضوعات متنوعی همچون: مسائل اخلاقی، عقیدتی، احکام فقهی، مباحث تاریخی، تفسیر قرآن، نکات فلسفی، نصایح و مواعظ، و حقوق متقابل می‌باشد. این کتاب از منابع معتبر کتب اربعه و بحارالانوار است.

چرا رهبر انقلاب این کتاب را انتخاب کردند؟

انتخاب کتاب «الخصال» برای شرح در ابتدای درس خارج فقه، انتخابی هوشمندانه و هدفمند بوده است:

۱. تنوع موضوعی: این کتاب مانند بسیاری از کتب حدیثی، صرفاً فقهی یا صرفاً اعتقادی نیست؛ بلکه اخلاق، عقاید، تاریخ، طب، حقوق اجتماعی و سبک زندگی را در کنار هم دارد و برای جلسات کوتاه ابتدای درس بسیار مناسب است.

۲. انس با معصومین (ع): تمام مطالب کتاب، حدیث از پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) است و مخاطب را مستقیماً با کلام اهل بیت (ع) مواجه می‌کند.

۳. قابلیت بهره‌گیری عمومی: احادیث کتاب عمدتاً کوتاه، پرمعنا و قابل استفاده برای عموم مردم است؛ نه فقط برای متخصصان حدیث و فقه.

۴. سبک زندگی اسلامی: رهبر انقلاب همواره بر احیای سبک زندگی اسلامی تأکید داشته‌اند و کتاب الخصال، گنجینه‌ای از خصلت‌های فردی و اجتماعیِ مؤمنانه است.

ساختار و سرفصل‌های کتاب الخصال

کتاب «گزیده احادیث الخصال» مشتمل بر احادیث برگزیده از ابواب مختلف کتاب اصلی است که به ترتیب ذیل سامان یافته:

باب‌های عددی:  
 باب الواحد (یک خصلت)  
 باب الاثنین (دو خصلت)  
 باب الثلاثة (سه خصلت)  
 باب الأربعة (چهار خصلت)  
 الی باب الأربعمائة (تا باب چهارصد)

رهبر انقلاب از میان ۱۲۵۵ حدیث کتاب خصال، احادیث ناظر به مسائل اخلاقی، تربیتی، اجتماعی و سبک زندگی را گزینش و به صورت کاربردی شرح فرموده‌اند.

خلاصه و گزیده‌ای از مضامین کتاب

یک خصلت: یگانه‌پرستیِ ناب
نخستین روایت کتاب، پرسش اعرابی از امیرالمؤمنین علی (ع) در جنگ جمل درباره «یگانه بودن خدا» است. امام (ع) توحید را چهار قسم می‌کند؛ دو قسم باطل و دو قسم حق. باطل آن است که خدا را از جنس اعداد بدانیم یا او را به خلق تشبیه کنیم. حق آن است که خدا را بی‌همتا و بی‌چون بدانیم؛ نه مرکب، نه قابل تجزیه، نه در عقل و نه در وهم [۸].

پیام اخلاقی تربیتی شرح رهبر انقلاب: توحید تنها یک باور ذهنی نیست؛ بلکه سبک زندگیِ بریده از غیرخداست.

دو خصلت: علم و عمل

در روایات باب دو، بر همنشینی علم و عمل تأکید شده است. عالم بی‌عمل، به درخت بی‌میوه و ابر بی‌باران تشبیه شده است.

پیام شرح: علم اگر به عمل نیانجامد، نه تنها نجات‌بخش نیست که وبال گردن عالم خواهد بود. جامعه اسلامی به عالمی نیاز دارد که خود به آموزه‌هایش پایبند باشد.

چهار خصلت: راز سلامت تن و جان

حدیثی از پیامبر اکرم (ص): «چهار خصلت است که هر کس دارا باشد، از دکتر و دارو بی‌نیاز است: تا گرسنه نشدی غذا مخور، پیش از سیر شدن دست از غذا بکش، غذا را نیکو بجو، و پیش از خواب قضای حاجت کن.» [۷]

پیام شرح: اسلام با ظریف‌ترین نکات زیست‌محیطی و بهداشتیِ انسان سروکار دارد. دینداری به معنی کناره‌گیری از سلامت و بهداشت نیست؛ آموزه‌های معصومین (ع) پیشگیرانه و عقلانی است.

بیست خصلت: محبت اهل بیت (ع)

در باب بیست، بیست ویژگی برای دوستداران اهل بیت (ع) برشمرده شده است: فروتنی، انفاق، روزه، راستگویی، امانت‌داری، یاد خدا، شب‌زنده‌داری و... [۸].

پیام شرح: محبت اهل بیت (ع) ادعای بدون التزام نیست. دوستیِ واقعی امامان (ع) در شباهت رفتار و اخلاق به آنان ظهور می‌کند.

هفتاد خصلت: فضائل بی‌بدیل امیرالمؤمنین (ع)

یکی از باشکوه‌ترین ابواب کتاب، بیان هفتاد فضیلت منحصر‌به‌فرد امام علی (ع) است که در هیچ‌کس دیگر جمع نشده است: از پیشگامی در اسلام تا همسری با فاطمه زهرا (س)، از شجاعت در جنگ‌ها تا علم و قضاوت و زهد و عبادت [۸].

پیام شرح: شناخت امام علی (ع)، شناخت اسلام حقیقی است. اگر چهره علی (ع) تحریف نشود، هیچ‌کس از او فاصله نمی‌گیرد.

حدیث برگزیده از کتاب: ترس‌های رسول خدا (ص)

 رسول خدا (ص) فرمود: «پس از مرگم فقط از سه چیز بر امتم می‌ترسم:
 ۱. قرآن را تأویل کنند، نه آن‌چنان که باید؛
 ۲. از لغزش دانشمندی پیروی کنند؛
 ۳. مال و ثروت در آنان چندان زیاد شود که طغیان کنند و سرمست شوند.

اما راه چاره: درباره قرآن، به محکمات عمل کنید و به متشابهات ایمان قلبی داشته باشید؛ درباره دانشمند لغزش‌کرده، منتظر بازگشت او از خطا باشید و از لغزشش پیروی نکنید؛ و درباره مال، راه چاره‌اش سپاسگزاری نعمت و ادای حق مال است.»

شرح رهبر انقلاب: این حدیث، جامع‌ترین نسخه هدایت برای جامعه اسلامی در سه محور اساسی است: کتاب خدا، عالمان دین، و اقتصاد. هر امتی که قرآن را درست نفهمد، از عالم منحرف تبعیت کند، و گرفتار اشرافی‌گری شود، هلاک خواهد شد.

جمع‌بندی؛ چرا این کتاب را بخوانیم؟

«گزیده احادیث الخصال» پلی است میان میراث کهن حدیثی شیعه و نیازهای امروز. این کتاب ثابت می‌کند که سخنان پیامبر (ص) و امامان (ع) نه متعلق به دیروز که راهگشای امروز و فردای ماست.

شارح ارجمند، استاد علی صفایی حائری (عین‌صاد) را «مفسر قرآن» و «مروج حدیث» می‌نامیدند [منبع خارج از نتایج]. حال در این اثر، خود رهبر انقلاب در جایگاه مروج حدیث ظاهر شده و با بیانی شیوا و نگاهی امروزی، خواننده را پای سفره معصومین (ع) نشانده است.

کتاب «گزیده احادیث الخصال» یک دورۀ فشرده اخلاق نبوی و علوی است؛ متناسب با روحیات و مسائل انسان معاصر.

 امام رضا (ع) می‌فرمایند:  
 «إِنَّ النَّاسَ لَو عَلِمُوا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعُونا؛ اگر مردم زیبایی‌های سخنان ما را بشناسند، قطعاً از ما پیروی خواهند کرد.» [۳]  
  
 این کتاب، گامی است برای شناندن این زیبایی‌ها به تشنگان حقیقت.

ویژگی‌های برجسته گزیده احادیث الخصال

۱. شرح کاربردی و به‌روز: رهبر انقلاب احادیث را از انزوا خارج و به مسائل امروز جامعه پیوند زده‌اند. شرح ایشان، حدیث را از یک متن مقدسِ دور از دسترس، به راهنمای زندگی روزمره تبدیل می‌کند.

۲. زبان ساده و شیوا: با وجود عمق مطالب، نثر کتاب روان، قاب‌فهم برای عموم و پرهیز از پیچیدگی‌های فنی است.

۳. توجه به ابعاد اجتماعی و سیاسی: برخلاف بسیاری از شروح حدیث که فقط به معنای لغوی و مصادیق فردی بسنده می‌کنند، در این کتاب، بُعد اجتماعی و سیاسی آموزه‌های دینی نیز برجسته شده است.

۴. گزینش هوشمندانه: از میان هزاران حدیث، احادیثی انتخاب شده که بیشترین نیاز روز را پاسخ می‌گویند.

۵. اعتبار علمی: هم کتاب الخصال به عنوان یکی از معتبرترین منابع حدیثی شیعه، و هم شخصیت علمی شارح (آیت‌الله خامنه‌ای)، به اثر اعتبار دوچندان بخشیده است.

مطالعه کتاب گزیده احادیث الخصال را به چه کسانی پیشنهاد می‌دهیم؟

این کتاب برای گروه‌های زیر بسیار مناسب است:

عموم مردم که به دنبال انس با حدیث و سبک زندگی اسلامی هستند  
طلاب و واعظین که برای منابر و جلسات دینی به منبعی معتبر و شیرین نیاز دارند  
مربیان و معلمان برای استفاده در کلاس‌های دینی و پرورشی  
پژوهشگران اخلاق و حدیث برای آشنایی با رویکرد جدید در شرح حدیث  
دانشجویان برای آشنایی با معارف ناب اسلامی به زبانی امروزی  
همه کسانی که می‌خواهند زندگی خود را بر پایه سخن معصومین (ع) بنا کنند