یکی از وظایف اصلی مدیریت در سازمان‌ها، حفاظت از سرمایه‌های انسانی، تجهیزات، منابع مالی و محیط‌زیست است. ازاین‌رو، شناسایی مخاطرات، آسیب‌پذیری‌ها و وضعیت‌های اضطراری و تدوین راهکارهای عملیاتی متناسب با آن‌ها، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر به شمار می‌رود. با وجود تمام تلاش‌هایی که در صنایع پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی برای پیشگیری از حوادث صورت می‌پذیرد، وقوع حوادث به‌طور کامل قابل اجتناب نیست و آمادگی برای مواجهه با آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

برنامه‌ریزی یکی از اصول اساسی در پیشگیری و کنترل خطرات محسوب می‌شود. در فرآیند برنامه‌ریزی، با تجزیه‌وتحلیل شرایط و بهره‌گیری یکپارچه از ابزارهای موجود، تلاش می‌شود از بروز بحران‌ها پیشگیری شود یا در صورت وقوع، با آمادگی لازم، خسارات جانی، مالی و زیست‌محیطی به حداقل برسد و در نهایت شرایط عادی در کوتاه‌ترین زمان ممکن بازگردانده شود.

از آنجا که پیشگیری و مدیریت حوادث بزرگ مستلزم همکاری شرکت‌ها، سازمان‌ها و نهادها در سطوح مختلف است، تدوین دستورالعمل‌ها و الزامات مدیریت شرایط اضطراری و بحران به‌صورت یکپارچه و منسجم ضرورت می‌یابد. بر همین اساس، تدوین دستورالعمل‌های مدیریت شرایط اضطراری/بحران پالایشگاه‌های نفت بر پایه الزامات جاری و تجارب موجود در صنایع پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی کشور در دستور کار قرار گرفته است.

با توجه به نقش حیاتی پالایشگاه‌های نفت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی و تولیدکننده انرژی، فرآیندهای مدیریتی و عملیاتی در این مراکز باید مستمر، پایدار و کارآمد باشند. هدف اصلی طراحی و استقرار سیستم‌های مدیریت شرایط اضطراری و بحران، مدیریت بهینه زمان و منابع انسانی و تجهیزاتی است؛ به‌گونه‌ای که این سیستم‌ها بتوانند در کمترین زمان ممکن، ابتدا از بروز حوادث پیشگیری کرده و در صورت وقوع، با مدیریت صحیح، حداقل پیامدهای انسانی، تجهیزاتی و زیست‌محیطی را رقم بزنند.

این کتاب همچنین با تأکید بر محدودیت منابع درون‌سازمانی، ضرورت برنامه‌ریزی هدفمند و پویا برای شناسایی، جذب و مدیریت منابع انسانی و تجهیزاتی برون‌سازمانی را مورد توجه قرار می‌دهد تا پالایشگاه‌ها بتوانند در شرایط اضطراری، از تمامی ظرفیت‌های موجود برای مدیریت مؤثر بحران بهره‌مند شوند.

گزیده کتاب ‏‫دستورالعمل‌های مدیریت شرایط اضطراری/ بحران ( پالایشگاه‌های نفت)‮‬‏‫

یکی از مهم‌ترین مخاطراتی که موجب آسیب به سرمایه‌های انسانی، دستگاه‌ها، تجهیزات و محیط‌زیست می‌گردد، انفجار و آتش‌سوزی است. با توجه به پیامدهای این مخاطرات، امکان بروز حوادث و فجایع زیادی وجود دارد و باید با اقداماتی اساسی پیشگیری گردد. در هر مکانی، بسته به شرایط محیطی، امکان بروز انفجار و آتش‌سوزی وجود داشته و می‌باید با انجام اقدامات پیشگیرانه ابتدا از بروز آن جلوگیری گردد و در صورت بروز، با تجهیزات و امکانات مورد نیاز مطابق با شرایط محیطی اقدام به مقابله به منظور کاهش پیامدهای حاصله نمود.

به‌منظور کاهش اثرات حوادث انفجار و آتش‌سوزی، پیش‌بینی سناریوهای معتبر و برنامه‌ریزی جهت پیشگیری و مقابله با آن‌ها اهمیت حیاتی دارد. اگر انفجار و آتش‌سوزی ایجاد شده به درستی مدیریت و کنترل نشوند، ممکن است به خارج از واحدهای عملیاتی پالایشگاه نفت سرایت کند و محیط‌های همجوار را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در این حالت، حادثه حالت بحران یا فاجعه به خود می‌گیرد و برنامه‌ریزی جامع‌تری می‌طلبد.