کتاب رضاخان و توطئه تجزیه ایران (جلد اول) نوشته حمید عشقی می باشد و انتشارات آرمان رشد آن را به چاپ رسانده است.جنگ‌های سه‌گانۀ انزلی در سال‌های 1299 و 1300 سرآغاز تحول و نقطۀ عطفی در ایران شد که در تاریخ معاصر کمتر به آن پرداخته شده است؛ زمانی‌که در نخستین ستیغ طلوع آفتاب روز سه‌شنبه 28 اردیبهشت 1299 نیروهای ارتش سرخ از جانب دریا و راه زمینیِ آستارا به نیروهای انگلیسی مستقر در انزلی حمله کردند.

این حمله موجب شد قوای قزاق برای بازپس‌گیری این شهر در سه نوبت اقدام به جنگ کند. در میان فرماندهان قزاق افسری به نام میرپنج رضاخان وجود داشت که پس از شکست در نبردهای انزلی به تهران رفت و کودتا کرد. این کتاب چگونگی این رویداد را نشان می‌دهد.
این اثر در دو جلد برای آشنایی با تاریخ معاصر ایران تدوین شده است.

گزیده کتاب رضاخان و توطئه تجزیه ایران (جلد اول)

همانگونه که خواهیم دید نیروهای ارتش سرخ در بهار 1920 / 1299 و در هشتمین لشکرکشی به انزلی به بهانۀ تصرف ناوگان گارد سفید به انزلی یورش بردند. قوای شوروی پس از حمله به انزلی تصمیم داشتند از آنجا به تهران حرکت کنند، اما نیروهای قزاق تحت فرماندهی وسولد استاراسلسکی 1 در 23 آگوست/ اول شهریور 1299 و در نهمین لشکرکشی تلاش کرد انزلی را از نیروهای بلشویک پس بگیرد، ولی شکست خورد. قوای قزاق پس از تجدید سازماندهی در منجیل و برای بار دهم تلاش کردند تا انزلی را از قوای بلشویک باز پس بگیرند، اما بازهم شکست خوردند و در نتیجۀ این شکست استاراسلسکی از فرماندهی قوای قزاق برکنار شد و برای اولی نبار ادارۀ این نیروی نظامی به افسران ایرانی سپرده شد.

قوای قزاق در یازدهمین لشکرکشی موفق شد در چهارم نوامبر 1921 / 13 آبان 1300 انزلی را به تصرف خود درآورد و این نقطۀ پایان هشت لشکرکشی طی هفت سال به این شهر بود. در سال 1303 یک هوانورد سوئیسی به نام والتر میت لهولتزر 2 با هواپیما به انزلی آمد و از این شهر عکس هوایی گرفت. این تصویر امروزه یکی از تصاویر مرجع در تاریخ انزلی محسوب می شود.