سقلمه (Nudge) کتابی تأثیرگذار در حوزه اقتصاد رفتاری است که توسط ریچارد تیلر، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۷، و کاس‌آر سانستاین، استاد دانشکده حقوق هاروارد، به رشته تحریر درآمده است. عنوان کامل کتاب «سقلمه: بهبود تصمیمات درباره تندرستی، ثروت و خوشبختی» است و در ایران با نام‌های «تلنگر» نیز شناخته می‌شود.

تیلر در مصاحبه‌ای درباره نام کتاب توضیح داده: «منظور ما از سقلمه، هر چیزیست که تصمیم‌های ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به طور مثال یک تریای دانشگاهی می‌تواند به دانشجویان برای داشتن رژیم بهتر سقلمه بزند و برای این کار، سالم‌ترین غذاهای خود را در معرض دید قرار دهد».

هر روز در مورد آنچه می‌خریم یا می‌خوریم، در مورد سرمایه‌گذاری مالی، سلامت و آموزش فرزندانمان، حتی در مورد آرمان‌هایی که از آنها حمایت می‌کنیم یا خود سیاره زمین تصمیم‌گیری می‌کنیم. متأسفانه، ما اغلب انتخاب‌های درستی نداریم. این کتاب درباره چگونگی این انتخاب‌ها و این است که چطور می‌توانیم انتخاب‌های بهتری داشته باشیم. تیلر و سانستاین با استفاده از ده‌ها مثال چشم‌گشا و بهره‌گیری از دهه‌ها پژوهش در علوم رفتاری، نشان می‌دهند که هیچ انتخابی به شکلی خنثی به ما عرضه نمی‌شود و همگی ما در معرض سوگیری‌هایی هستیم که می‌توانند به تصمیم‌گیری‌های نادرست منجر شوند.

کتاب سقلمه که در سال ۲۰۰۸ منتشر شد، به پرفروش‌ترین کتاب نیویورک تایمز و بهترین کتاب سال از دید اکونومیست و فایننشال تایمز تبدیل شد. نظریه‌های مطرح شده در این کتاب به کاخ سفید راه یافت و سیاستمداران آمریکایی را به تغییر برنامه‌های اقتصادی واداشت؛ تغییری که صندوق بازنشستگی مردم را متحول کرد و باعث شد اموال مردم آمریکا در دوران بازنشستگی چند برابر شود.

خلاصه کتاب سقلمه

کتاب سقلمه در پنج بخش اصلی تدوین شده است: بخش اول به بررسی تفاوت‌های انسان‌ها با «انسان اقتصادی» (موجود کاملاً منطقی فرضی در اقتصاد کلاسیک) و معرفی سوگیری‌های ذهنی می‌پردازد؛ بخش‌های دوم و سوم به بررسی تصمیم‌های ما در مورد پول و سلامتی اختصاص دارد؛ بخش چهارم به مسئله آزادی در تصمیم‌گیری می‌پردازد و بخش پنجم مخالفت‌ها و پاسخ به آنها را بررسی می‌کند.

ذهن ما دو سیستم متفاوت برای تصمیم‌گیری دارد: یکی سریع و خودکار (مثل تصمیم‌گیری برای خوردن یک شیرینی) و دیگری منطقی و حسابگر (مثل انتخاب یک شغل). مشکل اینجاست که بیشتر تصمیم‌های روزمره را با سیستم اول می‌گیریم و همین باعث خطاهای ذهنی می‌شود.

این خطاها انواع مختلفی دارند: گاهی به اولین عددی که می‌شنویم بیش از حد تکیه می‌کنیم (لنگراندازی)، گاهی از اطلاعاتی که به‌راحتی به ذهنمان می‌رسد استفاده می‌کنیم حتی اگر دقیق نباشد (دسترسی)، گاهی ترس از دست دادن چیزی بیشتر از خوشحالی به‌دست آوردن آن است (زیان‌گریزی)، و گاهی هر چیزی را که داریم حفظ می‌کنیم حتی اگر تغییر به نفعمان باشد (وضع موجود).

اما نکته مهم اینجاست: هیچ انتخابی در شرایط خنثی انجام نمی‌شود. همیشه کسی یا چیزی دارد زمینه تصمیم‌گیری ما را می‌سازد. به این «معماری انتخاب» می‌گویند. مثل کسی که غذاها را در کافه‌تریای مدرسه می‌چیند. نویسندگان کتاب می‌گویند می‌توانیم بدون اینکه آزادی انتخاب کسی را بگیریم، با «سقلمه»های کوچک او را به سمت تصمیم‌های بهتر راهنمایی کنیم. سقلمه یعنی یک تغییر کوچک در محیط که رفتار ما را بهبود می‌بخشد. مثلاً وقتی ثبت‌نام در طرح بازنشستگی به صورت خودکار انجام می‌شود، خیلی بیشتر از وقتی که باید خودمان ثبت‌نام کنیم، در آن شرکت می‌کنیم.

برای طراحی سقلمه‌های خوب باید شش نکته را در نظر گرفت: مشوق‌های مناسب، ساده و قابل فهم بودن گزینه‌ها، انتخاب‌های پیش‌فرض هوشمندانه، بازخوردن نتیجه تصمیم‌ها به افراد، پیش‌بینی خطاهای احتمالی، و ساده‌سازی انتخاب‌های پیچیده.

سقلمه وقتی بیشتر به کار می‌آید که منفعت یک تصمیم در حال باشد اما هزینه‌اش در آینده، یا وقتی تصمیم‌گیری سخت و پیچیده است، یا وقتی تجربه کافی در آن زمینه نداریم. هدف نهایی این است که با شناخت خطاهای ذهنی‌مان، زندگی بهتری در زمینه سلامتی، پول و خوشبختی داشته باشیم.

گزیده کتاب سقلمه

این یک قانون است که هرچه سرمایه‌گذاری‌ها پرتر باشند، نرخ بازدهی بالاتری دارند، مانند خرید سهام (سهام متعارفی). در مقابل هرچه سرمایه‌گذاری‌ها امن‌تر باشند، نرخ بازده پایین‌تر است، مانند: خرید اوراق قرضه دولتی یا سپرده‌گذاری در حساب بهره بازار پول. به تقسیم سرمایه میان سهام و اوراق قرضه و احتمالا دارایی‌های دیگری نظیر املاک و مستغلات تصمیم تخصیص دارایی می‌گویند. اگر سرمایه‌‌گذاری مایل باشد بیشتر بیشتر پول خود را به دارایی‌های پرخطر اختصاص دهد، معمولا پول بیشتری به دست خواهد آورد؛ البته ریسک بیشتر به این معنی‌ است که در این نوع سرمایه‌گذاری شانس برگشت سرمایه بسیار پایین‌تر است. رابطه پیچیده‌ای میان تصمیم‌گیری برای میزان پس‌انداز و تمایل به تحمل ریسک وجود دارد. برخی افراد اصرار دارند همه دارایی‌هایشان را در حساب امن بازار پول سرمایه‌گذاری کنند، اما این حساب میزان بهره ناچیزی دارد؛ بنابراین بهتر است که این افراد برای داشتن پول کافی و بازنشستگی راحت کمی بیشتر پس‌انداز کنند.

دانلود کتاب سقلمه

این کتاب صوتی، از روی متن کتاب «سقلمه» (نشر هورمزد با ترجمه مهری مدآبادی) تولید شده است. شما می‌توانید نسخه صوتی این کتاب را از نرم‌افزار یا سایت فراکتاب دریافت کنید.