مفهوم «مدیریت کهولت» یکی از ارکان اساسی در به‌صرفه‌سازی لجستیک و زنجیره تأمین محصولات به‌شمار می‌آید. اگرچه این مفهوم در ابتدا در حوزه تجهیزات و قطعات الکتریکی مطرح شد، اما امروزه کاربرد آن به‌طور گسترده به سایر اقلام، به‌ویژه محصولات دفاعی دارای مواد شیمیایی حساس از جمله سامانه‌های مهماتی و موشکی، گسترش یافته است.

هدف اصلی مدیریت کهولت، بهره‌برداری بهینه از موجودیت‌های سازمانی و مدیریت صحیح عمر محصولات است؛ به‌گونه‌ای که اقلام قدیمی، منقضی‌شده یا غیرقابل‌عرضه به‌صورت نظام‌مند از چرخه موجودی حذف شوند. این رویکرد در زنجیره تأمین و لجستیک، دستیابی به اهدافی نظیر بهینه‌سازی موجودی، کاهش هزینه‌ها، افزایش بازدهی و جلوگیری از هدررفت منابع را امکان‌پذیر می‌سازد. از آنجا که مدیریت کهولت ارتباط مستقیمی با چرخه عمر محصول دارد، اجرای صحیح آن موجب کاهش چشمگیر ریسک فعالیت‌های پشتیبانی، حتی در شرایط تغییر فناوری‌ها، و تسهیل فرآیندهای لجستیکی در طول زمان می‌شود.

در حوزه نظامی، مدیریت کهولت محصول به مجموعه‌ای از روش‌ها و فرآیندهای مدیریتی اطلاق می‌شود که با هدف حفظ و ارتقای عملکرد، کارایی و ایمنی محصولات نظامی در طول عمر آن‌ها به‌کار گرفته می‌شود. با توجه به پیچیدگی و سطح بالای فناوری در این محصولات، اهمیت مدیریت کهولت برای حفظ قابلیت‌ها و آمادگی عملیاتی در بلندمدت دوچندان است. در این میان، مهمات به‌عنوان یکی از اقلام راهبردی، به‌دلیل حساسیت ذخیره‌سازی، شرایط نگهداری و تأثیر مستقیم طول عمر بر عملکرد، نیازمند توجه ویژه در چارچوب مدیریت کهولت هستند. عملکرد مطلوب این اقلام به عواملی همچون طراحی مناسب، فرآیند تولید، به‌کارگیری فناوری‌های استاندارد و شرایط صحیح انبارش وابسته است.

کتاب مدیریت کهولت در چرخه عمر در بخش نخست، به تشریح مفاهیم، تعاریف و فرآیندهای مرتبط با کهولت و مدیریت آن پرداخته و رویکردهای برتر این حوزه را معرفی می‌کند. در بخش دوم، نمونه‌های کاربردی اجرای مدیریت کهولت با تمرکز بر تحلیل و بهبود عمر اقلام مهماتی ارائه شده است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای تدوین شده که علاوه بر تبیین مبانی نظری، راهکارهای عملی و قابل‌اجرا را نیز در اختیار متخصصان، مدیران و فعالان حوزه لجستیک و پشتیبانی قرار دهد.

سرفصل‌های کتاب عبارت‌اند از:

بخش اول: مدیریت کهولت محصولات
فصل ۱: مفاهیم و کلیات
فصل ۲: نشانه‌گذاری و نمادها در مدیریت عمر
فصل ۳: مدیریت کهولت خدمات پشتیبانی و کاهش هزینه‌ها
فصل ۴: مدیریت کهولت در محصولات شیمیایی

بخش دوم: تحلیل کهولت و بهبود عمر مهمات
فصل ۵: مبانی چرخه عمر مهمات
فصل ۶: عملیات تجزیه و آماده‌سازی به‌منظور عمرسنجی
فصل ۷: ارزیابی طول عمر و پایداری مواد منفجره، پیشرانه و سایر اجزا با مدل‌های کهولت
فصل ۸: نظارت و بازرسی فنی مهمات در تحلیل کهولت
فصل ۹: معرفی الگوهای نظارت در تحلیل کهولت و عمرسنجی اقلام مهماتی
فصل ۱۰: اثربخشی مهمات طی چرخه عمر، تحلیل و جمع‌بندی

این کتاب منبعی تخصصی و کاربردی برای مدیران، کارشناسان و پژوهشگران حوزه لجستیک، پشتیبانی، صنایع دفاعی و مدیریت چرخه عمر محصولات به‌شمار می‌آید و می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای بهره‌وری، کاهش ریسک و افزایش ماندگاری محصولات ایفا کند.

گزیده کتاب مدیریت کهولت در چرخه عمر

طول عمر بر حسب نوع ماده و مشخصات آن می‌تواند متفاوت باشد، ولی در کلی‌ترین حالت عمر را مدت زمانی پس از تولید که انتظار می‌رود طی آن شاخص‌های عملکردی محصول در محدوده‌ای قابل‌قبول باقی بماند تعریف می‌کنند (میکر و اسکوبار، ۲۰۱۴). لازم به ذکر است که علاوه بر اصطلاح عمر یک محصول، اصطلاح رایج‌تر قابلیت‌اطمینان محصول هم وجود دارد که به بررسی عملکرد یک محصول بر حسب احتمالات می‌پردازد. در واقع عمر یک محصول، حالت خاصی از قابلیت‌اطمینان آن محصول است. معمولاً عمر را قبل از فاز کهولت به‌طور مدت زمانی که قابلیت‌اطمینان در سطح خاصی، به‌طور مثال ۹۵ درصد است، در نظر می‌گیرند.

لازم به ذکر است که در صنایع و علوم مختلف ممکن است تعاریف متفاوتی برای عمر محصول وجود داشته باشد و معیارها و شاخص‌های مورد استفاده نیز می‌تواند متغیر باشد. همچنین، قابلیت‌اطمینان محصول معمولاً به‌عنوان یک جنبه مهم از عمر محصول مورد بررسی قرار گرفته و به بررسی عملکرد محصول بر حسب احتمالات مربوطه می‌پردازد.